HEMIS va boshqa ta’lim tizimlarida akkaunt xavfsizligi

HEMIS, elektron ta’lim platformalari va boshqa axborot tizimlari orqali talabalar dars jadvali, baholar, davomat va o‘quv hujjatlaridan foydalanadi. O‘qituvchilar esa o‘z vakolatlari doirasida mashg‘ulotlarni boshqaradi, topshiriqlar va baholash natijalari bilan ishlaydi. Shaxsiy kabinetlarda ta’lim jarayoniga oid muhim ma’lumotlar mavjudligi sababli ularga kirish huquqini himoyalash zarur.

Akkauntning begona shaxs qo‘liga o‘tishi shaxsiy ma’lumotlarning oshkor bo‘lishi, foydalanuvchi nomidan ruxsatsiz harakatlar bajarilishi yoki o‘quv faoliyatiga xalaqit berilishiga sabab bo‘lishi mumkin. Quyidagi qoidalar talabalar va o‘qituvchilarga ta’lim tizimlaridan xavfsiz foydalanishda yordam beradi.

1. Tizimga rasmiy manzil orqali kiring

HEMIS va boshqa ta’lim platformalariga institutning rasmiy saytidagi havolalar yoki muassasa tasdiqlagan manzillar orqali kiring. Tekshirilgan manzilni brauzerning xatcho‘plariga saqlab qo‘yish foydali.

Telegram guruhidagi havola, qidiruv natijasi yoki tanish inson yuborgan xabarni avtomatik ravishda ishonchli deb qabul qilmang. Sayt nomidagi kichik farq soxta sahifaga olib borishi mumkin. Login va parolni kiritishdan oldin manzilni tekshiring. HTTPS ulanishni shifrlashga yordam beradi, biroq saytning haqiqiyligini o‘z-o‘zidan kafolatlamaydi.

2. Dastlabki parolni almashtiring va har bir hisobga alohida parol tanlang

Muassasa tomonidan berilgan vaqtinchalik yoki dastlabki parolni tizim imkon bergan zahoti o‘zgartiring. BuxDPI saytining HEMIS bo‘yicha qo‘llanmasida ham birinchi kirishda parolni xavfsizroq parolga almashtirish tavsiya etilgan.

Parol sifatida ism, tug‘ilgan sana, talaba ID raqami, pasport ma’lumoti yoki oddiy raqamlar ketma-ketligini tanlamang. Uzun, taxmin qilish qiyin bo‘lgan paroldan foydalaning. HEMIS, elektron pochta va ijtimoiy tarmoqlarda bir xil parol ishlatmang: bitta xizmatdagi parol oshkor bo‘lsa, boshqa hisoblar ham xavf ostida qolishi mumkin. Parollarni yaratish va saqlashda ishonchli parol menejeri yordam beradi.

3. Akkauntingizni boshqa shaxsga topshirmang

“Topshiriqni yuklab beraman”, “Davomatingizni tekshiraman” yoki “Ma’lumotnomangizni olib beraman” degan taklif bilan login-parol so‘ralishi mumkin. Yordam kerak bo‘lsa ham, akkauntingizga kirish ma’lumotlarini ulashmang.

O‘qituvchi ham baholash, davomat yoki hujjatlar bilan ishlash uchun o‘z hisobini talaba yoki hamkasbiga bermasligi kerak. Hamkorlik talab etilsa, tizimdagi rasmiy vakolat va kirish ruxsatlaridan foydalanish lozim. Texnik yordam jarayonida parolni aytib berish o‘rniga muammoni tushuntiring va tasdiqlangan yordam tartibiga amal qiling.

4. Mavjud qo‘shimcha himoya imkoniyatlarini yoqing

Foydalanayotgan ta’lim tizimi yoki unga bog‘langan kirish xizmati ikki bosqichli tasdiqlashni taklif etsa, uni faollashtiring. Bu parol oshkor bo‘lganda akkauntga begona kirishni qiyinlashtiradi. Xizmat qo‘llab-quvvatlasa, fishingga chidamli kirish usullaridan foydalanish ham foydali.

SMS, autentifikator va tiklash kodlarini boshqa shaxsga yubormang. O‘zingiz boshlamagan kirish so‘rovini tasdiqlamang. HEMISning barcha talqinlarida bir xil xavfsizlik sozlamalari bo‘lishini kutmasdan, aynan foydalanayotgan tizimingizdagi imkoniyatlarni rasmiy yo‘riqnoma yoki texnik mas’ul orqali aniqlashtiring.

5. Soxta ogohlantirish va “texnik yordam” xabarlarini aniqlang

“Akkauntingiz bloklanadi”, “Baholaringizni ko‘rish uchun qayta kiring” yoki “Stipendiya ma’lumotlarini tasdiqlang” kabi shoshilinch xabarlar foydalanuvchini aldash uchun ishlatilishi mumkin. Xabarda institut logotipi yoki tanish xodimning ismi bo‘lishi uning haqiqiyligini isbotlamaydi.

Bunday vaziyatda xabardagi havolani ochish o‘rniga tizimga odatdagi rasmiy manzil orqali kiring. Talabni avvaldan ma’lum bo‘lgan aloqa kanali yordamida tekshiring. Parol yoki tasdiqlash kodini xabarga javoban yubormang.

6. Umumiy kompyuterda hisobni ochiq qoldirmang

Kutubxona, kompyuter xonasi yoki boshqa umumiy qurilmada ishlaganda parolni saqlash taklifini rad eting. Ish tugagach, tizimdagi “Chiqish” tugmasidan foydalaning. Faqat brauzer oynasini yopish ayrim holatlarda akkauntdan chiqish uchun yetarli bo‘lmasligi mumkin.

Yuklab olingan shaxsiy hujjatlar va skrinshotlarni ham tekshiring. Imkon qadar muhim amallarni o‘zingiz nazorat qiladigan, yangilangan va himoyalangan qurilmada bajaring. Shaxsiy noutbukdan foydalanganda ham undan uzoqlashishdan oldin ekranini qulflang.

7. Profil va tiklash ma’lumotlarini dolzarb saqlang

Tizimda telefon raqami yoki elektron pochta manzili mavjud bo‘lsa, ularning to‘g‘riligini tekshiring. Aloqa ma’lumotlarini o‘zgartirish imkoni bo‘lmasa, tegishli mas’ul bo‘limga murojaat qiling.

Akkauntni tiklash uchun ishlatiladigan elektron pochtani ham alohida parol va mavjud qo‘shimcha himoya bilan saqlang. Parol unutilganda rasmiy tiklash xizmatidan foydalaning. Masalan, MY.HEMIS.UZ portalida parolni tiklash sahifasi mavjud. Jarayonni yakunlay olmasangiz, institut belgilagan mas’ul xodimga murojaat qiling; noma’lum “akkaunt ochib beruvchi” shaxslarga hujjat yoki kod yubormang.

8. Akkauntdagi kutilmagan o‘zgarishlarni tekshiring

Profil ma’lumotlari, yuborilgan topshiriqlar va mavjud bildirishnomalarni vaqti-vaqti bilan ko‘rib chiqing. Tizim kirish tarixi yoki faol seanslarni ko‘rsatadigan bo‘lsa, noma’lum qurilmalarni tekshiring va mavjud vositalar orqali ularning kirishini bekor qiling.

Bahodagi yoki davomatdagi farqni darhol akkaunt buzilganining isboti deb qabul qilmang. Bunday o‘zgarishning o‘quv jarayoniga oid sababi ham bo‘lishi mumkin. Holatni tegishli o‘qituvchi yoki mas’ul bo‘lim bilan aniqlashtiring. Kirish ruxsatlari va hisob faoliyatini nazorat qilish xavfsizlikning muhim qismidir.

Akkaunt buzilgan deb gumon qilinganda bajariladigan ishlar

Shubhali holatda quyidagi tartibda harakat qiling:

• ishonchli qurilmadan rasmiy xizmatga kirib, parolni almashtiring;

• shu parol ishlatilgan boshqa hisoblarning parollarini ham yangilang;

• imkoniyat mavjud bo‘lsa, boshqa faol seanslardan chiqing;

• profil va tiklash ma’lumotlari o‘zgarmaganini tekshiring;

• hodisa vaqti, xabarlar va ogohlantirishlarni qayd eting;

• institutning texnik mas’uliga yoki HEMIS bo‘yicha mas’ul xodimiga xabar bering.

Hisobga kira olmayotgan bo‘lsangiz, rasmiy tiklash tartibidan foydalaning. Muammoni tushuntirish uchun skrinshot yuborayotganda parol, tasdiqlash kodi va ortiqcha shaxsiy ma’lumotlarni yashiring.