Kredit tizimi lug‘ati: oliy ta’limda kredit-modul tizimiga oid asosiy tushunchalar

Kredit-modul tizimi haqida

Kredit-modul tizimi — oliy ta’limda o‘quv jarayonini tashkil etish, talabaning o‘quv yuklamasini hisobga olish, ta’lim natijalarini baholash va akademik yutuqlarini qayd etishga xizmat qiluvchi tizimdir. Ushbu tizimda ta’lim jarayoni alohida fanlar va modullarga ajratiladi, har bir fan bo‘yicha belgilangan kreditlar talabaning o‘quv yuklamasi hamda ta’lim natijalarini ifodalaydi.

Kredit-modul tizimi talabalarning mustaqil ta’lim olishiga, o‘zlashtirish natijalarini bosqichma-bosqich shakllantirishiga va akademik mobillik imkoniyatlaridan foydalanishiga ko‘maklashadi.

Mazkur lug‘at oliy ta’lim muassasalari talabalari, magistrantlari, o‘qituvchilari va kredit-modul tizimi bilan tanishishni istagan barcha foydalanuvchilar uchun mo‘ljallangan.

1. Kredit-modul tizimining asosiy tushunchalari

1. Kredit

Kredit — talabaning muayyan fan yoki ta’lim dasturini o‘zlashtirish uchun sarflaydigan umumiy o‘quv mehnati hajmini ifodalovchi o‘lchov birligi. U auditoriya mashg‘ulotlari bilan bir qatorda mustaqil ta’lim va boshqa o‘quv faoliyatlariga sarflanadigan vaqtni ham hisobga oladi.

2. Kredit-modul tizimi

Ta’lim jarayonini kreditlar va modullar asosida tashkil etish tizimi. Unda o‘quv dasturlari tarkibi, fanlar hajmi, o‘quv yuklamasi va ta’lim natijalari belgilangan tartibda hisobga olinadi.

3. Modul

Muayyan maqsad, mazmun va kutilayotgan ta’lim natijalariga ega bo‘lgan o‘quv dasturining tarkibiy qismi. Modul bir yoki bir nechta o‘zaro bog‘liq mavzu va mashg‘ulotlarni qamrab olishi mumkin.

4. O‘quv yuklamasi

Talabaning ta’lim dasturini o‘zlashtirish uchun bajarishi lozim bo‘lgan auditoriya mashg‘ulotlari, mustaqil ta’lim, amaliy ishlar, loyihalar, nazoratlar va boshqa o‘quv faoliyatlariga sarflanadigan mehnat hajmi.

5. Ta’lim natijalari

Talaba fan yoki ta’lim dasturini o‘zlashtirish yakunida egallashi kutiladigan bilim, ko‘nikma, malaka va kompetensiyalar majmui.

6. O‘quv dasturi

Muayyan fan yoki modul bo‘yicha o‘rganiladigan mavzular, ta’lim maqsadlari, o‘qitish usullari, o‘quv faoliyatlari va baholash talablarini belgilovchi hujjat.

7. O‘quv reja

Ta’lim yo‘nalishi yoki mutaxassislik bo‘yicha o‘qitiladigan fanlar, ularning ketma-ketligi, kredit hajmi va boshqa akademik talablarni belgilovchi hujjat.

2. Kreditlar va o‘quv yuklamasi

8. ECTS

European Credit Transfer and Accumulation System — Yevropa kreditlarni ko‘chirish va jamg‘arish tizimi. U ta’lim dasturlari bo‘yicha talabaning o‘quv yuklamasi va o‘qish natijalarini ifodalash, shuningdek, akademik mobillik jarayonida kreditlarni tan olishni yengillashtirish uchun qo‘llanadi.

9. Kreditlarni jamg‘arish

Talabaning fanlar va modullarni muvaffaqiyatli o‘zlashtirishi natijasida belgilangan kreditlarni to‘plab borish jarayoni.

10. Kreditlarni ko‘chirish

Bir ta’lim dasturida yoki oliy ta’lim muassasasida o‘zlashtirilgan kreditlarni tegishli talablar asosida boshqa ta’lim dasturida tan olish jarayoni.

11. Yillik o‘quv yuklamasi

Talabaning bir o‘quv yili davomida bajarishi rejalashtirilgan umumiy o‘quv faoliyati hajmi. Uning kreditlarda ifodalanishi amaldagi ta’lim tizimi va o‘quv rejasiga bog‘liq.

12. Semestr

O‘quv yilining muayyan o‘quv davri bo‘lib, uning davomida fanlar o‘qitiladi, topshiriqlar bajariladi va belgilangan nazoratlar tashkil etiladi.

13. Auditoriya mashg‘ulotlari

Talaba o‘qituvchi rahbarligida qatnashadigan ma’ruza, seminar, amaliy va laboratoriya mashg‘ulotlari.

14. Mustaqil ta’lim

Talabaning o‘quv dasturidagi maqsadlarni bajarish uchun auditoriyadan tashqarida amalga oshiradigan mustaqil o‘quv faoliyati. Bunga adabiyotlarni o‘rganish, topshiriqlar, loyiha va tadqiqotlarni bajarish kiradi.

15. O‘quv mehnati hajmi

Talabaning ta’lim natijalariga erishish uchun sarflaydigan umumiy vaqt va mehnati. U auditoriya mashg‘ulotlari, mustaqil ishlar va boshqa o‘quv faoliyatlarini qamrab oladi.

3. Baholash va kreditlarni olish

16. Joriy nazorat

Fan o‘qitilishi davomida talabaning bilim va ko‘nikmalarini tekshirishga qaratilgan baholash jarayoni.

17. Oraliq nazorat

Fan yoki modulning muayyan qismi o‘zlashtirilganidan keyin talabaning bilim darajasini aniqlash uchun o‘tkaziladigan nazorat turi.

18. Yakuniy nazorat

Fan yoki modul bo‘yicha ta’lim natijalarining o‘zlashtirilganlik darajasini aniqlash uchun o‘quv davri yakunida o‘tkaziladigan baholash.

19. Baholash mezonlari

Talabaning bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarini qanday talablar asosida baholashni belgilovchi ko‘rsatkichlar.

20. O‘zlashtirish

Talabaning fan yoki modul bo‘yicha belgilangan ta’lim natijalariga erishish darajasi.

21. Kreditni olish

Talabaning tegishli fan yoki modul bo‘yicha belgilangan akademik talablarni muvaffaqiyatli bajarishi natijasida kreditga ega bo‘lishi.

22. Akademik qarzdorlik

Talabaning fan yoki boshqa akademik talablarni belgilangan tartibda bajarmaganligi sababli yuzaga keladigan holat. Bunday vaziyatda qarzdorlikni bartaraf etish tartibi oliy ta’lim muassasasining amaldagi qoidalari asosida belgilanadi.

23. Qayta topshirish

Talabaning fan yoki nazorat bo‘yicha belgilangan talablarni bajara olmaganidan keyin, tegishli tartib asosida bilimini qayta baholash imkoniyatidan foydalanishi.

24. Apellyatsiya

Talabaning baholash natijasi yoki baholash jarayoni yuzasidan belgilangan tartibda qayta ko‘rib chiqishni so‘rab murojaat qilishi.

4. Akademik rejalashtirish va ta’limni tashkil etish

25. Akademik kalendar

O‘quv yili davomida semestrlar, darslar, nazoratlar, ta’tillar va boshqa muhim akademik tadbirlarning muddatlarini aks ettiruvchi reja.

26. Individual ta’lim trayektoriyasi

Talabaning belgilangan ta’lim dasturi va mavjud tanlov imkoniyatlari doirasida fanlar, modullar yoki o‘quv faoliyatlarini tanlashi orqali shakllanadigan individual ta’lim yo‘li.

27. Tanlov fanlari

Talaba belgilangan ro‘yxat va tartib doirasida o‘zi tanlashi mumkin bo‘lgan fanlar. Ular talabaning qiziqishi va kasbiy maqsadlariga mos bilimlarni chuqurlashtirishga yordam beradi.

28. Majburiy fanlar

Ta’lim dasturini o‘zlashtirish uchun o‘quv rejasida bajarilishi shart bo‘lgan fanlar.

29. Fanlar katalogi

Oliy ta’lim muassasasida o‘qitiladigan fanlar, ularning mazmuni, kredit hajmi, ta’lim natijalari va boshqa muhim xususiyatlari haqida ma’lumot beruvchi to‘plam.

30. Prerekvizit

Muayyan fan yoki modulni o‘rganishdan oldin o‘zlashtirilishi talab etiladigan fan, modul yoki bilimlar majmui.

31. Korekvizit

Muayyan fan yoki modul bilan bir vaqtda o‘rganilishi talab qilinadigan boshqa fan yoki modul.

32. Postrekvizit

Muayyan fan yoki modul o‘zlashtirilganidan keyin o‘rganilishi tavsiya etiladigan yoki talab qilinadigan keyingi fan, modul yoxud ta’lim bosqichi.

5. Akademik mobillik va kreditlarni tan olish

33. Akademik mobillik

Talabaning belgilangan shartlar asosida boshqa oliy ta’lim muassasasida yoki boshqa ta’lim dasturi doirasida muayyan muddat o‘qishi va o‘quv tajribasini kengaytirishi.

34. Kreditlarni tan olish

Boshqa ta’lim dasturi yoki muassasada o‘zlashtirilgan fanlar va kreditlarning mazmuni, ta’lim natijalari hamda belgilangan mezonlarga muvofiqligi asosida qabul qilinishi.

35. Transkript

Talabaning o‘qigan fanlari, o‘zlashtirish natijalari va tegishli akademik ma’lumotlarini aks ettiruvchi hujjat.

36. Akademik ma’lumotnoma

Talabaning ta’lim olgan davri, o‘zlashtirgan fanlari va boshqa akademik holatlari to‘g‘risidagi ma’lumotlarni tasdiqlovchi hujjat.

37. Ta’lim natijalarining ekvivalentligi

Turli fanlar yoki ta’lim dasturlari bo‘yicha o‘zlashtirilgan bilim, ko‘nikma va kompetensiyalarning belgilangan mezonlar asosida o‘zaro muvofiqligini aniqlash.

6. Kredit-modul tizimida talabaning huquq va majburiyatlari

38. Akademik maslahatchi

Talabaga fanlarni tanlash, o‘quv rejasini tushunish va akademik jarayonlarni rejalashtirish bo‘yicha maslahat beradigan mas’ul mutaxassis. Uning vazifalari oliy ta’lim muassasasining ichki tartibiga qarab farqlanishi mumkin.

39. Tyutor

Talabalarning ta’lim jarayoniga moslashishi, akademik va tashkiliy masalalarni hal etishi hamda zarur xizmatlardan foydalanishida ko‘maklashadigan mas’ul xodim.

40. Akademik halollik

Ta’lim va ilmiy faoliyatda rostgo‘ylik, mustaqil ishlash, manbalardan to‘g‘ri foydalanish va akademik qoidalarga rioya qilish tamoyillari.

41. Akademik maslahat

Talabaning o‘quv rejasini bajarish, fanlarni tanlash, akademik qarzdorlikni bartaraf etish va ta’lim jarayonini rejalashtirish bo‘yicha oladigan tavsiyalari.

42. Talabaning akademik huquqlari

Talabaning ta’lim dasturi, baholash mezonlari, o‘quv natijalari va akademik jarayonlarga oid ma’lumotlarni olish hamda belgilangan tartibda o‘z huquqlarini himoya qilish imkoniyatlari.

43. Talabaning akademik majburiyatlari

Talabaning o‘quv rejasida belgilangan fanlarni o‘zlashtirish, topshiriqlarni bajarish, nazoratlarda qatnashish va oliy ta’lim muassasasining akademik qoidalariga rioya qilish majburiyatlari.

7. Kredit-modul tizimining afzalliklari

Kredit-modul tizimi ta’lim jarayonini rejalashtirish va talabaning akademik rivojlanishini kuzatish uchun bir qator imkoniyatlarni yaratadi:

• O‘quv yuklamasining aniqligi. Fanlar va modullar bo‘yicha talab etiladigan o‘quv faoliyati hajmi hisobga olinadi.

• Mustaqil ta’limning rivojlanishi. Talaba o‘z bilimini mustaqil ravishda chuqurlashtirish va o‘quv jarayoniga mas’uliyat bilan yondashishni o‘rganadi.

• Akademik mobillik imkoniyatlari. Belgilangan shartlar asosida boshqa oliy ta’lim muassasalarida o‘zlashtirilgan kreditlarni tan olish jarayoni yengillashadi.

• Ta’lim natijalarini kuzatish. Talabaning fanlar bo‘yicha o‘zlashtirishi va akademik rivojlanishini baholash imkoniyati yaratiladi.

• Individual rejalashtirish. Mavjud tanlov fanlari va akademik qoidalar doirasida talaba o‘z ta’lim yo‘lini rejalashtirishi mumkin.

8. Talabalar uchun amaliy tavsiyalar

Kredit-modul tizimidan samarali foydalanish uchun talabalar quyidagi tavsiyalarga amal qilishlari maqsadga muvofiq:

• Har bir semestr boshida o‘quv reja va fanlar katalogi bilan tanishing.

• Fanlarning kredit hajmi, baholash mezonlari va topshiriqlar muddatlarini aniqlab oling.

• Mustaqil ta’lim uchun muntazam vaqt ajrating.

• Kredit olish uchun fan bo‘yicha belgilangan barcha akademik talablarni bajaring.

• Akademik qarzdorlik yuzaga kelganda, uni bartaraf etish tartibini o‘z vaqtida aniqlashtiring.

• Boshqa oliy ta’lim muassasasida o‘qishni rejalashtirsangiz, kreditlarni tan olish shartlarini oldindan tekshiring.

• O‘quv jarayoni bo‘yicha savollar tug‘ilganda, akademik maslahatchi, tyutor yoki dekanatga murojaat qiling.

Xulosa

Kredit-modul tizimiga oid tushunchalarni bilish talabalarga o‘quv jarayonini yaxshiroq tushunish, akademik faoliyatini rejalashtirish va ta’lim natijalariga erishish uchun zarur shartlarni anglashda yordam beradi.

Kredit, modul, o‘quv yuklamasi, kreditlarni jamg‘arish, akademik mobillik va baholash mezonlari kabi tushunchalar ushbu tizimning asosini tashkil etadi. Ularni to‘g‘ri tushunish talabaning o‘z ta’lim jarayoniga ongli va mas’uliyatli yondashishiga xizmat qiladi.

Kreditlar miqdori, o‘quv yuklamasi, baholash tartibi va akademik talablar ta’lim dasturi hamda amaldagi me’yoriy hujjatlarga muvofiq belgilanadi. Shu sababli talabalar umumiy tushunchalar bilan bir qatorda o‘z oliy ta’lim muassasasining o‘quv rejalari va ichki akademik qoidalarini ham o‘rganishlari lozim.