Ma’lumotlarni zaxiralash (Backup) nima uchun zarur?

Bir necha hafta tayyorlangan kurs ishi, yig‘ilgan tadqiqot natijalari yoki ertangi dars uchun tuzilgan taqdimot birdan ochilmay qolsa, yo‘qotish faqat fayl bilan cheklanmaydi. Uni tayyorlashga sarflangan vaqt va mehnatni ham qayta tiklashga to‘g‘ri keladi. Ayrim ma’lumotlarni esa qaytadan yig‘ishning imkoni bo‘lmaydi.

Zaxiralash — muhim ma’lumotlarning alohida, xavfsiz joyda qo‘shimcha nusxasini saqlashdir. Asl fayl o‘chib ketsa, buzilsa yoki unga kirish imkoni yo‘qolsa, shu nusxa orqali ishni davom ettirish mumkin. Zaxira tashqi diskda, tegishli bulutli xizmatda yoki boshqa himoyalangan saqlash vositasida bo‘lishi mumkin.

Ma’lumotlar faqat virus sababli yo‘qolmaydi

Noutbukning diski ishdan chiqishi, telefon yo‘qolishi yoki faylning tasodifan o‘chirilishi ham yetarli. Ba’zan hujjat ustiga boshqa ma’lumot yozib yuboriladi yoki kerakli papka qurilmani tozalash paytida o‘chirib tashlanadi.

Zararli dasturlar, jumladan, fayllarni shifrlab qo‘yadigan ransomware ham ma’lumotlardan foydalanishni to‘sishi mumkin. Zaxira nusxasi shunday vaziyatlarda tiklanish imkonini beradi. Biroq uning mavjudligi hujumning o‘zini yoki ma’lumotlar o‘g‘irlanishini to‘xtatmaydi.

Qaysi fayllarni zaxiralash kerak?

Avvalo, yo‘qolsa qayta yaratish qiyin bo‘lgan ma’lumotlarni ajrating. Talaba uchun bu kurs va bitiruv ishlari, amaliyot hujjatlari, taqdimotlar hamda shaxsiy qaydlar bo‘lishi mumkin. O‘qituvchi uchun dars ishlanmalari, baholash materiallari va ilmiy ishlarning nusxalari muhim.

Tadqiqot olib borayotganlar dastlabki kuzatuvlar, tajriba natijalari va ma’lumotlarga berilgan izohlarni ham saqlashi zarur. Faqat yakuniy maqola nusxasi qolishi tadqiqotning barcha bosqichlarini tiklashga yetmasligi mumkin.

O‘zingizga oddiy savol bering: «Bu fayl bugun yo‘qolsa, uni qayta yaratish uchun qancha vaqt kerak bo‘ladi?» Javob zaxiralashdagi ustuvorlikni belgilashga yordam beradi.

Bir diskdagi ikkita papka yetarli emas

Faylni kompyuterdagi boshqa papkaga ko‘chirish ayrim xatolardan saqlashi mumkin. Ammo ikkala nusxa ham bitta diskda bo‘lsa, disk buzilganda ikkalasi birga yo‘qoladi.

Zaxiralashda 3–2–1 qoidasi foydali:

• 3 ta nusxa: asosiy fayl va ikkita zaxira;

• 2 xil saqlash vositasi: masalan, kompyuter diski va tashqi disk;

• 1 ta nusxa boshqa joyda: asosiy qurilma bilan birga yo‘qolmaydigan yoki shikastlanmaydigan manzilda.

Masalan, kurs ishining asosiy nusxasi noutbukda, zaxirasi tashqi diskda, yana bir nusxasi esa himoyalangan bulutli hisobda saqlanishi mumkin.

Sinxronlash va zaxiralashning farqini biling

Google Drive yoki OneDrive papkasida fayl borligi qulay, lekin bu har doim mustaqil zaxira mavjudligini anglatmaydi. Sinxronlash o‘zgarishlarni qurilmalar o‘rtasida uzatadi: kompyuterda o‘chirilgan fayl bulutda ham o‘chishi mumkin.

Shuning uchun bulutli xizmatning o‘chirilgan fayllarni tiklash va oldingi versiyalarni saqlash imkoniyatlarini tekshiring. Muhim hujjatlar uchun sinxronlangan papkadan tashqarida ham alohida zaxira saqlang.

Zaxirani ish sur’atingizga mos ravishda yangilang

Bir oy oldingi nusxa bugungi ishning hammasini qaytarmaydi. Zaxiralash davri qancha mehnatni yo‘qotishga tayyor ekaningizga bog‘liq.

Har kuni o‘zgaradigan dissertatsiya yoki kurs ishi uchun kunlik nusxa olish ma’qul. Katta tahrir, tajriba yoki muhim bo‘lim tugagach ham qo‘shimcha nusxa yarating. Imkon bo‘lsa, avtomatik zaxiralashni sozlang va faqat eng yangi holatni emas, bir nechta oldingi versiyani ham saqlang. Avtomatik jarayon muvaffaqiyatli tugayotganini vaqti-vaqti bilan tekshiring.

Zaxira nusxasining o‘zini ham himoyalang

Tashqi diskni doim kompyuterga ulangan holda qoldirmang. Ayrim zararli dasturlar ulangan saqlash qurilmalaridagi fayllarga ham zarar yetkazishi mumkin. Nusxa olish tugagach, diskni xavfsiz ajratib, himoyalangan joyda saqlang.

Shaxsiy yoki xizmat ma’lumotlari saqlangan zaxirani shifrlashdan foydalaning. Shifrlash kaliti yoki tiklash ma’lumotini yo‘qotmaslik choralarini ham ko‘ring. Bulutli hisobda ikki bosqichli tasdiqlashni yoqing. Talabalar haqidagi ma’lumotlar va institut hujjatlarini saqlashda muassasa belgilagan tartibga amal qiling.

Nusxa borligini emas, tiklanishini tekshiring

«Zaxira yaratildi» degan yozuvning o‘zi yetarli emas. Vaqti-vaqti bilan bir nechta faylni boshqa papkaga tiklab, ochilishini va mazmuni to‘g‘riligini tekshiring. Kerakli papkalar zaxiraga kiritilganmi, eng so‘nggi o‘zgarishlar saqlanganmi — shunga ham qarang.

Agar kompyuter zararlangan bo‘lsa, uni tekshirib, xavfsiz holatga keltirmasdan zaxira diskini ulamang. Tiklashda zararlanishdan oldingi ishonchli nusxadan foydalaning.

Bugunoq eng muhim hujjatlaringizni ajratib, ularning qayerda zaxiralanganini tekshiring. Keyin bitta faylni tiklab ko‘ring: bu oddiy sinov zarur paytda nusxadan foydalana olishingizni ko‘rsatadi.