Ransomware nima va undan qanday saqlanish kerak?

Tasavvur qiling: kurs ishingizni davom ettirish uchun kompyuterni yoqasiz, ammo hujjatlar ochilmaydi. Suratlar, taqdimotlar va boshqa fayllar ham ishlamay qolgan. Ekranda esa ularni qaytarish evaziga pul talab qiluvchi xabar paydo bo‘ladi. Bu ransomware hujumining belgisi bo‘lishi mumkin.

Ransomware — fayllarni shifrlash yoki tizimdan foydalanishni to‘sish orqali pul talab qiladigan zararli dasturdir. Ayrim hujumlarda jinoyatchilar ma’lumotlarni o‘g‘irlab, ularni tarqatish bilan ham tahdid qiladi. Shuning uchun xavf faqat hujjatlarni ocholmay qolish bilan cheklanmaydi.

U kompyuterga qanday kiradi?

Zararli dastur kutilmagan xabardagi fayl, soxta dastur yangilanishi yoki noma’lum manbadan yuklangan ilova orqali kirishi mumkin. Eskirgan dasturlardagi zaifliklar va himoyasi sust masofaviy kirish xizmatlari ham hujum uchun yo‘l ochadi.

Masalan, «Yakuniy nazorat savollari» yoki «Bepul dastur faollashtirgichi» nomli fayl foydalanuvchini uni ishga tushirishga undashi mumkin. Tanish nom, logotip yoki yuboruvchi faylning xavfsizligini isbotlamaydi.

Kutilmagan faylni ochishdan oldin tekshiring

Siz kutmagan hujjat kelganda, uni yuborgan odamdan boshqa aloqa yo‘li orqali aniqlik kiriting. Tanish akkaunt ham begona qo‘liga o‘tgan bo‘lishi mumkin.

Hujjatni ko‘rish uchun «himoyani o‘chiring», «makroslarni yoqing» yoki «qo‘shimcha dastur o‘rnating» degan talab chiqsa, shoshilmang. Noma’lum ko‘rsatmani bajarish o‘rniga texnik mas’uldan yordam so‘rang. Dasturlarni rasmiy manbadan oling.

Tizim va himoya vositalarini yangilang

Operatsion tizim, brauzer, ofis dasturlari va antivirusni muntazam yangilang. Yangilanishlar aniqlangan xavfsizlik zaifliklarini tuzatadi. Antivirusning real vaqt rejimidagi himoyasi faol ekanini va yangilanishlar kelayotganini tekshirib turing.

Muhim akkauntlar uchun alohida uzun parollar va ikki bosqichli tasdiqlashdan foydalaning. Institut kompyuterida masofaviy kirish yoki boshqa tizim sozlamalarini o‘zboshimchalik bilan o‘zgartirmang.

Zaxira nusxasini asosiy qurilmadan ajratib saqlang

Dissertatsiya, kurs ishi, tadqiqot natijalari va dars materiallarining qo‘shimcha nusxasi bo‘lsin. Tashqi diskka nusxa olgach, uni kompyuterdan xavfsiz ajrating. Doim ulangan diskdagi zaxira ham hujumdan zararlanishi mumkin.

Bulutli sinxronlashning o‘zi barcha holatlarda yetarli emas: o‘chirish yoki zararli o‘zgarishlar bulutga ham uzatilishi mumkin. Oldingi versiyalarni tiklash imkoniyatini tekshiring va muhim fayllarning mustaqil nusxasini saqlang. Vaqti-vaqti bilan nusxadan faylni tiklab ko‘ring.

Zaxira ishni qayta tiklashga yordam beradi, ammo o‘g‘irlangan ma’lumotlarning tarqalish xavfini bartaraf etmaydi. Maxfiy hujjatlarga kirish ruxsatlarini ham cheklash zarur.

Hujumdan shubhalansangiz, avval tarqalishni cheklang

Fayllar ommaviy ravishda ochilmay qolsa, kengaytmalari o‘zgarsa yoki pul talab qiluvchi xabar chiqsa:

• Wi-Fi’ni o‘chiring va tarmoq kabelini uzing.

• Zaxira diski va boshqa fleshkalarni ulamang.

• Ekrandagi xabarni telefon bilan suratga oling, muammo qachon boshlanganini qayd eting.

• Institutning texnik mas’uliga yoki ishonchli mutaxassisga boshqa qurilma orqali xabar bering.

Kompyuterni qayta-qayta yoqib-o‘chirish, formatlash yoki tasodifiy «tiklash» dasturlarini ishlatishga shoshilmang. Bu tiklash va hodisani tekshirishni qiyinlashtirishi mumkin.

Pul to‘lash fayllar qaytishini kafolatlamaydi

Talab qilingan pul yuborilgandan keyin ham ochish kaliti berilmasligi yoki qo‘shimcha to‘lov talab qilinishi mumkin. To‘lov o‘g‘irlangan ma’lumotlar o‘chirilganini ham kafolatlamaydi. Shu sababli jinoyatchilar talabini bajarishni ishonchli tiklash usuli deb hisoblamang.

Hodisa haqida huquqni muhofaza qiluvchi organlarga murojaat qiling. Institut ma’lumotlari zararlangan bo‘lsa, rahbariyat va tegishli mas’ullarni xabardor qilishni kechiktirmang.

Tiklash imkoniyatini mutaxassis bilan baholang

Antivirus zararli dasturni aniqlab o‘chirishi mumkin, ammo bu shifrlangan fayllar avtomatik ochiladi degani emas. Ayrim ransomware turlari uchun bepul ochish vositalari mavjud. Ularni No More Ransom loyihasi kabi ishonchli manbalardan, aynan aniqlangan tahdidga mos ravishda tanlash kerak. Barcha hujumlar uchun yagona yechim mavjud emas.

Zaxiradan tiklashni tizim xavfsiz holatga keltirilgandan keyin bajaring. Zararlanishdan oldingi ishonchli nusxani tanlang va hujumga yo‘l ochgan sabab bartaraf etilganini tekshirtiring.

Ransomware’dan himoyalanishni muhim fayllaringizning zaxirasini tekshirishdan boshlashingiz mumkin. Nusxa asosiy kompyuterdan alohidami va undan hujjatni tiklash mumkinmi — shu ikki savolga amalda javob toping.