Talabalar orasida uchraydigan eng keng tarqalgan internet firibgarliklari

O‘qish bilan birga daromad topish, arzonroq ijara izlash yoki stipendiya imkoniyatidan foydalanish talaba uchun muhim. Firibgarlar ham aynan shu ehtiyojlarga mos takliflar bilan murojaat qilishi mumkin. Xabar tanish guruhda tarqalgani, unda institut nomi yozilgani yoki chiroyli hujjat ko‘rsatilgani uning haqiqiyligini kafolatlamaydi.

Quyidagi holatlar talabalar duch kelishi mumkin bo‘lgan firibgarlik usullarini tushunishga yordam beradi. Ularni baholashda va’dadan ko‘ra sizdan nima talab qilinayotganiga e’tibor bering.

Soxta stipendiya va grant takliflari

“Grant yutdingiz, mablag‘ni olish uchun komissiya to‘lang” yoki “Stipendiyani rasmiylashtirish uchun karta ma’lumotlaringizni yuboring” degan xabar kelishi mumkin. Ba’zan talaba umuman qatnashmagan tanlov g‘olibi deb e’lon qilinadi.

Sovrinni yoki moliyaviy yordamni olish uchun oldindan pul talab qilinishi jiddiy ogohlantiruvchi belgidir. Taklifni tashkilotchining mustaqil topilgan rasmiy manbasi orqali tekshiring. Institutga oid bo‘lsa, tegishli bo‘limdan aniqlik kiriting. Stipendiya firibgarliklarida pul yoki shaxsiy ma’lumot so‘rash usuli qo‘llanishi rasmiy ogohlantirishlarda ham qayd etilgan.

“Oson ish — katta daromad” takliflari

Noma’lum odam masofadan ishlash, erkin jadval va tajribasiz yuqori daromad va’da qiladi. Keyin ishga kirish uchun “ro‘yxatdan o‘tish”, “jihoz”, “o‘qitish” yoki “hisobni faollashtirish” to‘lovini so‘raydi.

Kompaniyaning o‘zi, vakansiya va murojaat qilgan xodimni alohida tekshiring. Universitet o‘qituvchisi tavsiya qilgani aytilsa ham, buni o‘sha insondan aniqlashtiring. Talabalarga qaratilgan soxta ish takliflari ba’zan o‘qituvchi yoki ta’lim muassasasi nomidan foydalanadi.

Layk bosish va topshiriq bajarish orqali pul ishlash

Bu sxemada video ko‘rish, mahsulotga baho berish yoki tugma bosish evaziga daromad taklif etiladi. Ilovada “ishlangan pul” ko‘rinadi. Keyin uni yechish yoki keyingi topshiriqni ochish uchun o‘z mablag‘ingizni kiritish talab qilinadi.

Hisobdagi raqamlar haqiqiy daromad borligini isbotlamaydi. FTC bunday sxemalarni “task scams” deb ataydi va pulni olish uchun avval pul to‘lash talabini asosiy xavf belgilaridan biri sifatida ko‘rsatadi. “Oldingi pulimni chiqarib olay” deb yana mablag‘ yuborishni davom ettirmang.

Soxta ijara e’lonlari

Qulay joydagi xona juda arzon narxda e’lon qilinadi. “Talabgor ko‘p, hozir band qilmasangiz qolmaydi” deb oldindan pul so‘raladi. Uy bilan tanishish esa turli bahonalar bilan kechiktiriladi.

Manzilni qidiring, suratlar boshqa e’lonlarda ham ishlatilganmi, tekshiring. Xonani o‘zingiz yoki ishonchli odamingiz orqali ko‘ring, ijaraga beruvchining bunga vakolati va kelishuv shartlarini aniqlang. Haqiqiy e’lonlarning suratlarini ko‘chirib, boshqa aloqa ma’lumotlari bilan joylashtirish ijara firibgarliklarida uchraydi.

Tanish akkaunt nomidan pul so‘rash

Guruhdoshingiz “Shoshilinch pul kerak, keyin tushuntiraman” deb yozishi mumkin. Bu xabarni akkauntni egallab olgan begona shaxs yuborgan bo‘lishi ehtimoli bor.

Pul o‘tkazishdan oldin tanishingizga avvaldan ma’lum raqam orqali qo‘ng‘iroq qiling. Faqat ism, surat yoki yozishma tarixiga tayanmang. “Ovoz berish” havolasidan keyin Telegram kirish kodi so‘ralsa ham, uni bermang: bu kod akkauntingizga boshqa qurilmadan kirishda ishlatilishi mumkin.

Arzon mahsulot va soxta to‘lov havolalari

Telefon, noutbuk yoki darslik uchun katta chegirma e’loni shoshilinch xaridga undashi mumkin. Sotuvchi tekshiruvga imkon bermasdan to‘liq to‘lov talab qilsa, ehtiyot bo‘ling.

Siz mahsulot sotayotganingizda esa “Pulni olish uchun shu havolada kartani tasdiqlang” degan xabar kelishi mumkin. Noma’lum sahifaga karta rekvizitlari va tasdiqlash kodlarini kiritmang. To‘lov tushganini yuborilgan skrinshotdan emas, o‘z bankingizning rasmiy ilovasidan tekshiring.

“Imtihondan o‘tkazib beraman” degan va’dalar

“Bahoni tizimda o‘zgartiraman”, “Tayyor javoblar bor” yoki “Sertifikatni kafolatlayman” degan takliflar bilan pul va akkaunt paroli so‘ralishi mumkin. Bunday va’da bajarilmasligi bilan birga, talaba o‘z hisobini ham begona qo‘liga topshirib qo‘yadi.

Baholash, qayta topshirish va sertifikat olish masalalarini rasmiy tartibda hal qiling. “Natijani tekshirish” bahonasida HEMIS yoki elektron pochta parolini bermang.

Tez boyish va kafolatlangan foyda

“Bir haftada pulingiz ikki baravar bo‘ladi” yoki “Hech qanday xavf yo‘q” degan takliflarga shubha bilan qarang. Chiroyli sayt, guruhdagi ijobiy izohlar va ko‘rsatilgan foyda skrinshotlari yetarli dalil emas.

Yuqori daromadni xavfsiz va kafolatlangan deb ko‘rsatish investitsiya firibgarliklarining muhim belgilaridan biridir.

Aldovga duch kelsangiz

Pul yuborilgan bo‘lsa, darhol bank yoki to‘lov xizmatiga murojaat qilib, operatsiyani to‘xtatish yoki qaytarish imkoniyatini so‘rang. Mablag‘ qaytishi kafolatlanmaydi, lekin tez xabar berish muhim. Yozishmalar, chek, akkaunt nomi va e’lon havolasini saqlang.

Parol yoki kod berilgan bo‘lsa, akkauntni rasmiy xizmat orqali himoyalang va noma’lum seanslarni tugating. Zarur hollarda huquqni muhofaza qiluvchi organlarga, institutga oid vaziyatda esa mas’ul xodimga xabar bering.

“Yo‘qotgan pulingizni qaytarib beraman” deb oldindan haq so‘ragan noma’lum kishiga yana pul yubormang. Bu ham jabrlangan odamni qayta aldash usuli bo‘lishi mumkin.