Kompyuterga virus tushganini qanday bilish mumkin?

Kompyuter sekinlashsa yoki dastur ochilmay qolsa, ko‘pincha «virus tushibdi» degan xulosaga kelamiz. Aslida bunga xotira yetishmasligi, diskning to‘lib qolishi, qurilmaning qizishi yoki fonda ishlayotgan yangilanishlar ham sabab bo‘lishi mumkin. Bitta alomatning o‘zi virus borligini isbotlamaydi.

Shunga qaramay, kompyuterning odatdagidan boshqacha ishlashini e’tiborsiz qoldirmaslik kerak. Ayniqsa, o‘zgarishlar noma’lum dastur o‘rnatilgandan yoki shubhali fayl ochilgandan keyin boshlangan bo‘lsa, tekshiruv zarur.

Kundalik suhbatda «virus» deb ataladigan tahdidlar turlicha bo‘ladi: ayrimlari ma’lumotlarni o‘g‘irlaydi, boshqalari reklama chiqaradi yoki fayllarni shifrlab, ulardan foydalanishni to‘sadi. Ularning umumiy nomi — zararli dasturlar.

Kompyuter keskin sekinlashadi yoki tez-tez qotib qoladi

Avval bemalol ochilgan hujjatlar uzoq yuklanishi, dasturlarning kutilmaganda yopilishi va tizimning qayta-qayta qotishi tekshirishga sabab bo‘ladi. Biroq bu holatlarni darhol virusga yo‘ymang: ko‘p brauzer oynalari, katta hajmdagi dasturlar yoki texnik nosozliklar ham shunday ta’sir qilishi mumkin.

Muhimi, o‘zgarish qachon boshlanganini eslashdir. Masalan, «tayyor kurs ishi» deb yuborilgan fayl ochilgach muammolar paydo bo‘lsa, bu haqda tekshiruv o‘tkazadigan mutaxassisga ayting. Sekinlashish boshqa shubhali belgilar bilan birga kuzatilsa, xavotirga asos ko‘proq bo‘ladi.

Brauzer siz o‘zgartirmagan sozlamalar bilan ishlay boshlaydi

Bosh sahifa yoki qidiruv tizimi o‘zgarishi, noma’lum kengaytmalar paydo bo‘lishi, havolalar boshqa saytlarga yo‘naltirishi — keraksiz yoki zararli dastur belgisi bo‘lishi mumkin.

Masalan, elektron kutubxonani ochmoqchisiz, ammo har safar reklama sahifasi chiqadi. Bunday vaziyatda brauzer kengaytmalari, o‘rnatilgan dasturlar va sayt ruxsatlarini tekshirish kerak. Har bir reklama virus degani emas: ayrim bildirishnomalar avval saytga berilgan ruxsat tufayli keladi.

Himoya vositalari kutilmaganda ishlamay qoladi

Antivirus o‘chib qolishi, yangilanmasligi yoki tizim vositalarining ochilmay qolishi jiddiy e’tibor talab qiladi. Bunga sozlama yoki tashkilotning boshqaruv siyosati ham sabab bo‘lishi mumkin, shu bois institut kompyuterida himoya sozlamalarini o‘zboshimchalik bilan o‘zgartirmang.

«Dasturni o‘rnatish uchun antivirusni o‘chiring» degan ko‘rsatmaga ham amal qilmang. Bu zararli faylni tekshiruvdan o‘tkazmaslik uchun qo‘llanadigan usul bo‘lishi mumkin.

Fayllar ochilmaydi va pul talab qiluvchi xabar paydo bo‘ladi

Hujjatlarning birdaniga ochilmay qolishi, nomi yoki kengaytmasining ommaviy o‘zgarishi, ularni tiklash evaziga pul so‘ralishi shifrlovchi zararli dastur — ransomware alomati bo‘lishi mumkin.

Bunday holatda kompyuterni tarmoqdan ajrating va texnik mas’ulga darhol xabar bering. Zaxira nusxasi saqlangan tashqi diskni ulamang, fayllarni tasodifiy dasturlar bilan «tuzatish»ga urinmang. Ekrandagi talabni suratga olib, mutaxassis uchun saqlab qo‘ying.

«Kompyuteringizda virus topildi» degan oynaga darhol ishonmang

Brauzerdagi katta ogohlantirish, ovozli signal yoki «zudlik bilan qo‘ng‘iroq qiling» degan yozuv haqiqiy antivirus xulosasi bo‘lmasligi mumkin. Firibgarlar shunday oynalar orqali pul to‘lashga yoki kompyuterga masofadan kirish huquqini berishga undaydi.

Oynadagi raqamga qo‘ng‘iroq qilmang va tavsiya etilgan noma’lum «tozalagich»ni o‘rnatmang. Tekshiruvni kompyuteringizdagi ishonchli xavfsizlik dasturini o‘zingiz ochib boshlang.

Shubha tug‘ilganda qanday tekshirish kerak?

Windows’da Windows Security → Virus & threat protection → Scan options → Full scan orqali to‘liq tekshiruvni boshlash mumkin. Menyu nomlari tizim tiliga qarab farqlanadi. Antivirusning himoya ma’lumotlari yangilanganini ham tekshiring.

Muammo davom etsa, Microsoft Defender Offline scan qo‘shimcha tekshiruv imkonini beradi. U kompyuterni qayta ishga tushirib, Windows odatdagidek ishlamayotgan muhitda tekshiradi. Boshlashdan oldin ochiq ishlaringizni saqlang. Natijalarni Protection history bo‘limidan ko‘rish mumkin.

Tekshiruvda tahdid topilmagani har qanday muammo yo‘qligini kafolatlamaydi. Alomatlar saqlanib qolsa, ishonchli mutaxassis yordamiga murojaat qiling.

Tekshiruv tugaguncha muhim akkauntlarga kirmang

Zararli dasturdan shubhalangan kompyuterda bank xizmatidan foydalanmang va yangi parollarni kiritmang. Zarur parollarni boshqa ishonchli qurilmadan almashtiring, begona sessiyalarni tekshiring va ikki bosqichli tasdiqlashni yoqing.

Zararlanish alomatlari kuchli bo‘lsa, Wi-Fi yoki tarmoq kabelini uzing, tashqi xotira qurilmalarini ajrating. Institutga tegishli kompyuterda muammoni yashirmasdan texnik mas’ulga bildiring.

Kompyuterning sekinlashishi tekshirish uchun sabab, ammo tayyor tashxis emas. Qaysi o‘zgarishlar kuzatilgani va ulardan oldin nima qilinganini aniq qayd etish muammoning sababini topishga yordam beradi.