QR-kod orqali sodir etiladigan firibgarliklardan ehtiyot bo‘ling

Tadbirga ro‘yxatdan o‘tish, elektron kutubxonaga kirish yoki to‘lov qilish uchun QR-kodni skanerlash kifoya. Manzilni qo‘lda yozishga hojat qolmagani qulay, albatta. Ammo kod ortida qanday sahifa yashiringanini uning tashqi ko‘rinishidan bilib bo‘lmaydi.

Firibgarlar shu qulaylikdan foydalanib, odamlarni soxta saytlarga yo‘naltiradi. U yerda foydalanuvchidan akkaunt paroli, bank kartasi ma’lumotlari yoki to‘lov talab qilinishi mumkin. QR-kod yordamida amalga oshiriladigan bunday fishing usuli «quishing» deb ham ataladi.

Tanish joydagi kod ham almashtirilgan bo‘lishi mumkin

Tasavvur qiling: e’londa «Talabalar uchun bepul kursga ro‘yxatdan o‘ting» degan yozuv va QR-kod turibdi. Siz kodni ochasiz, sahifa esa ro‘yxatdan o‘tish uchun elektron pochtangiz parolini so‘raydi. E’lon ishonchli ko‘ringani bilan, bu talab ma’lumotlarni o‘g‘irlashga urinish bo‘lishi mumkin.

Ba’zan firibgarlar mavjud QR-kod ustiga boshqa kod tushirilgan stiker yopishtiradi. Shuning uchun jamoat joyidagi e’lon yoki to‘lov kodida ustma-ust qog‘oz, ajralib turgan chetlar va o‘zgartirish izlari borligiga qarang. Shubha tug‘ilsa, mas’ul xodimdan aniqlik kiriting.

Havolani ochishdan oldin manziliga qarang

Telefon kamerasi QR-kodni o‘qigach, odatda havolani ko‘rsatadi. Uni darhol bosmasdan, qaysi saytga olib borayotganini tekshiring. Tashkilot nomidagi ortiqcha harf, tushirib qoldirilgan belgi yoki noodatiy domen soxta manzilning belgisi bo‘lishi mumkin.

«Jo‘natmangizni olish uchun to‘lang» yoki «Akkauntingiz bloklanmasligi uchun kodni skanerlang» kabi kutilmagan xabarlar kelganda, xizmatning rasmiy ilovasini o‘zingiz oching. Xabardagi QR-kod orqali kirib, vaziyatni tekshirishga urinmang. Shoshilinchlik hissini uyg‘otish — firibgarlarning keng qo‘llanadigan usullaridan biri.

To‘lov oynasidagi ma’lumotlarni o‘qing

QR-kod orqali to‘lov qilayotganda bank ilovasida ko‘rsatilgan oluvchi, summa va to‘lov maqsadini tekshiring. Masalan, muassasa yoki xizmat uchun to‘layapsiz-u, ekranda sizga tushunarsiz shaxs yoki boshqa tashkilot nomi chiqsa, tasdiqlashni to‘xtating.

Kodning yonida tanish logotip turishi pul kerakli manzilga borishini kafolatlamaydi. Ayniqsa, sahifa karta ma’lumotlarini qaytadan kiritishni talab qilsa, uning haqiqiyligini mustaqil tekshirish zarur. Firibgarlar to‘lovga mo‘ljallangan QR-kodlarni almashtirib, mablag‘ni boshqa hisobga yo‘naltirishi mumkin.

QR-kod orqali akkauntga kirishga ham ehtiyot bo‘ling

Ayrim xizmatlarda QR-kod yangi qurilmani akkauntga ulash uchun ishlatiladi. Masalan, Telegram’da kirish QR-kodini ilova orqali tasdiqlash boshqa qurilmada akkaunt sessiyasini ochishi mumkin. Shuning uchun «sovg‘ani oling», «ovoz bering» yoki «talabalik maqomingizni tasdiqlang» degan bahona bilan yuborilgan kodni qurilma ulash funksiyasi orqali skanerlamang. Bunday tasdiqni faqat o‘zingiz boshlagan kirish jarayonida bering.

Kod ilova o‘rnatishni taklif qilsa, shoshilmang

Oddiy ma’lumotni ko‘rish yoki ro‘yxatdan o‘tish uchun noma’lum dastur o‘rnatish talab qilinsa, buning sababini tekshiring. QR-kod olib borgan sahifadan APK fayl yoki «maxsus skaner» yuklab olmang. Ko‘p telefonlarda kodni o‘qish uchun kameraning o‘zi yetarli. Zarur ilovani rasmiy do‘kondan topib, uning ishlab chiquvchisini tekshirib o‘rnating.

Shubhali sahifani ochib qo‘ysangiz, nima qilish kerak?

QR-kodni skanerlaganingizning o‘zi pul yechilgani yoki akkaunt buzilganini anglatmaydi. Keyingi qilgan harakatingizga qarab chora ko‘ring:

• Faqat sahifani ochgan bo‘lsangiz, uni yoping va ma’lumot kiritmang.

• Parol yozgan bo‘lsangiz, xizmatning rasmiy ilovasi yoki saytiga o‘zingiz kirib, parolni almashtiring. Faol sessiyalarni tekshirib, begona qurilmalarni uzing.

• Karta ma’lumotlarini kiritgan yoki pul yuborgan bo‘lsangiz, darhol bankingizga murojaat qiling. Kartani bloklash va operatsiya yuzasidan qanday choralar ko‘rish mumkinligini aniqlang. Pul qaytarilishi kafolatlanmaydi, ammo tez murojaat qilish muhim.

• Noma’lum dasturni o‘rnatgan bo‘lsangiz, qurilmadan muhim akkauntlarga kirishni to‘xtatib, texnik yordam so‘rang.

Xabar, sayt manzili va to‘lov haqidagi ma’lumotlarni dalil sifatida saqlang.

Institut hududidagi e’londa shubhali QR-kodni ko‘rsangiz, uni mas’ul xodimga bildiring. Bir necha daqiqalik tekshiruv o‘zingizni ham, shu koddan foydalanishi mumkin bo‘lgan boshqalarni ham firibgarlikdan asrashi mumkin.