Firibgarlarning yangi usullari: aldovga uchramaslik uchun nimalarni bilish kerak?

Firibgarlar insonning ishonchi, qo‘rquvi va shoshqaloqligidan foydalanadi. Ular bank xodimi, davlat tashkiloti vakili, sotuvchi yoki tanish inson nomidan bog‘lanishi mumkin. Rasmiy logotip, guvohnoma surati yoki tanish ismning mavjudligi xabar yuboruvchining haqiqiyligini tasdiqlamaydi.

Keng tarqalgan aldovlardan biri — “nomingizga kredit rasmiylashtirilmoqda” yoki “pulingiz xavf ostida” deb vahima uyg‘otishdir. Shundan so‘ng mablag‘ni “xavfsiz hisob”ga o‘tkazish, tasdiqlash kodini aytish yoki telefonga ilova o‘rnatish so‘raladi. Bunday vaziyatda suhbatni to‘xtatib, bankingiz bilan o‘zingiz topgan rasmiy aloqa kanali orqali bog‘laning. Xabarda ko‘rsatilgan raqamga ishonib qolmang.

Boshqa usullarda soxta sovrin, katta chegirma yoki daromadli ish va’da qilinadi. Havola orqali ochilgan sahifa haqiqiy saytga o‘xshashi, yuborilgan fayl esa hujjat yoki taklifnoma sifatida ko‘rsatilishi mumkin. Notanish manbadan kelgan ilovalarni, ayniqsa APK fayllarni o‘rnatmang. Parol, PIN-kod va bir martalik tasdiqlash kodlarini hech kimga aytmang.

Sun’iy intellekt yordamida tanish insonning ovoziga taqlid qilish ham mumkin. Shu sababli “zudlik bilan pul yuboring” mazmunidagi ovozli murojaatni eshitganingizda, o‘sha insonning avvaldan ma’lum raqamiga o‘zingiz qo‘ng‘iroq qiling. Tanish akkauntdan kelgan xabar ham tekshiruvni talab qiladi: akkaunt boshqa shaxs qo‘liga o‘tgan bo‘lishi mumkin.

Qaror qabul qilishdan oldin to‘xtab, taklifni tekshiring. Shoshiltirish, sir saqlashni talab qilish va savol berishga yo‘l qo‘ymaslik — xavotirli belgilar. Talabalar va xodimlar rahbar yoki hamkasb nomidan kelgan noodatiy pul o‘tkazish so‘rovini ham alohida aloqa orqali tasdiqlashi lozim.

Pul yuborib yoki maxfiy ma’lumotni oshkor qilib qo‘ygan bo‘lsangiz, bankingizga darhol murojaat qilib, kartani yoki hisobga kirishni himoyalash choralarini so‘rang. Parollarni ishonchli qurilmadan almashtiring, yozishmalar va to‘lov ma’lumotlarini saqlang, ichki ishlar organlariga xabar bering. “Yo‘qotilgan pulni qaytarib beramiz” deb oldindan haq talab qiluvchilarga ham ishonmang. Jabrlanuvchini ayblash o‘rniga unga tezkor yordam topishda ko‘maklashish muhim.