Soxta havolalar va yolg‘on xabarlar: internetdagi xavfli tuzoqlardan ogoh bo‘ling

“Kartangiz bloklanadi”, “sovrin yutdingiz” yoki “akkauntingizni tasdiqlang” kabi xabarlar insonni shoshilinch harakatga undashi mumkin. Firibgarlar shu yo‘l bilan soxta sahifaga olib kirib, parol, bank ma’lumotlari yoki tasdiqlash kodlarini qo‘lga kiritishga urinadi. Bunday aldov fishing deb ataladi va u elektron pochta, SMS, ijtimoiy tarmoq hamda messenjerlar orqali tarqalishi mumkin.

Soxta sahifa haqiqiy tashkilotning sayti bilan deyarli bir xil ko‘rinishi mumkin. Logotip, rasmiy uslubdagi matn va tanish nomning o‘zi ishonchlilik kafolati emas. Sayt manzilidagi farqlar, kutilmagan to‘lov talabi va maxfiy ma’lumot so‘ralishi ehtiyotkorlikni talab qiladi. Xabarda imlo xatosi yo‘qligi ham uning haqiqiyligini bildirmaydi.

Shubhali xabarni tekshirish uchun undagi havola yoki telefon raqamidan foydalanmang. Tashkilotning avvaldan ma’lum rasmiy sayti, ilovasi yoki aloqa kanali orqali ma’lumotni aniqlashtiring. Tanish insondan kelgan noodatiy so‘rovni ham boshqa aloqa usuli bilan tasdiqlang: uning akkaunti begona shaxs qo‘liga o‘tgan bo‘lishi mumkin.

Talabalar va xodimlar “stipendiya uchun ma’lumot kiriting”, “rahbar topshirig‘i” yoki “hujjatni yuklab oling” mazmunidagi kutilmagan xabarlarga diqqatli bo‘lishi lozim. Noma’lum fayl va ilovalarni o‘rnatmang, tasdiqlash kodlarini boshqalarga bermang. Xabarni guruhga yuborishdan oldin uning manbasini tekshiring; ogohlantirishda xavfli havolani faol ko‘rinishda tarqatmang.

Havolani ochib qo‘ygan bo‘lsangiz, sahifani yoping va keyingi ko‘rsatmalarni bajarmang. Havolani ochishning o‘zi barcha ma’lumotlar o‘g‘irlanganini anglatmaydi. Parol kiritilgan bo‘lsa, uni ishonchli qurilmadan almashtiring, noma’lum faol seanslarni tugating va ikki bosqichli himoyani yoqing. Shu parol boshqa xizmatlarda ishlatilgan bo‘lsa, ularni ham yangilang.

Bank ma’lumotlari yoki to‘lovni tasdiqlash kodi oshkor bo‘lsa, bankingizga darhol murojaat qiling. Shubhali fayl ishga tushirilgan yoki ilova o‘rnatilgan bo‘lsa, qurilmada xavfsizlik tekshiruvini o‘tkazing, zarur bo‘lsa mutaxassis yordamidan foydalaning. Xabar va operatsiya ma’lumotlarini saqlang, zarar yetgan bo‘lsa ichki ishlar organlariga xabar bering. Internetda xavfsizlikning muhim odati — shoshilmasdan tekshirishdir.