Raqamli firibgarlik qurboniga aylanganingizda qanday harakat qilish kerak?

Raqamli firibgarlik soxta qo‘ng‘iroq, zararli havola, yolg‘on savdo e’loni yoki begona akkauntdan yuborilgan xabar orqali sodir etilishi mumkin. Bunday holatda inson sarosimaga tushishi tabiiy. Ammo o‘zini ayblash yoki voqeani yashirish o‘rniga, zararni cheklash va yordam olish choralarini ko‘rish muhim. Firibgarlik uchun javobgarlik uni sodir etgan shaxs zimmasidadir.

Avvalo, firibgar bilan muloqotni va uning ko‘rsatmalarini bajarishni to‘xtating. Qo‘shimcha pul yubormang, SMS kodlarini aytmang va yangi fayllarni ochmang. “Mablag‘ingizni himoyalash uchun xavfsiz hisobga o‘tkazing” kabi talabga ishonmang. Firibgar o‘zini bank yoki huquqni muhofaza qiluvchi organ xodimi deb tanishtirsa ham, uning shaxsini mustaqil tekshirish zarur.

Agar pul o‘tkazilgan, kartadan noma’lum operatsiya bajarilgan yoki bank ma’lumotlari oshkor bo‘lgan bo‘lsa, darhol xizmat ko‘rsatuvchi bankka murojaat qiling. Raqamni bankning rasmiy ilovasi, kartasi yoki mustaqil topilgan rasmiy manbasidan oling. Vaziyatni tushuntirib, kartani bloklash, masofaviy kirishni cheklash va shubhali operatsiya bo‘yicha tekshiruv boshlashni so‘rang. Pulni qaytarish yoki operatsiyani to‘xtatish imkoniyati to‘lov turi va holatiga bog‘liq; natijani oldindan kafolatlab bo‘lmaydi.

Agar begona shaxs telefon yoki kompyuteringizni masofadan boshqarayotganidan shubhalansangiz, qurilmaning internetga ulanishini uzing. Bank bilan bog‘lanish va parollarni almashtirish uchun boshqa ishonchli qurilmadan foydalaning. Shubhali qurilmada bank ilovasini ochish yoki yangi maxfiy ma’lumotlarni kiritishni davom ettirmang. Zarur bo‘lsa, texnik mutaxassis yordamiga murojaat qiling.

Dalillarni saqlashni ham unutmang. Yozishmalar, e’lonlar, profil manzillari, telefon raqamlari, to‘lov cheklari, operatsiya sanasi, vaqti va summasini qayd eting. Xabarlarni o‘chirmang va mavjud ma’lumotlarni o‘zgartirmang. Voqealar ketma-ketligini qisqacha yozib qo‘yish bankka va ichki ishlar organlariga vaziyatni tushuntirishni osonlashtiradi.

Akkaunt xavfsizligini tiklash uchun rasmiy tiklash vositalaridan foydalaning. Xavfsiz qurilmadan parolni almashtiring, noma’lum seanslarni tugating va tiklash telefon raqami hamda elektron pochtani tekshiring. Shu parol boshqa xizmatlarda ham ishlatilgan bo‘lsa, ularni ham yangilang. Ikki bosqichli himoyani yoqing. Akkauntingizdan boshqalarga yolg‘on xabar yuborilgan bo‘lsa, tanishlaringizni boshqa aloqa kanali orqali ogohlantiring.

Ichki ishlar organlariga ariza berib, mavjud dalillarni taqdim eting va murojaatning ro‘yxatga olingani haqidagi ma’lumotni saqlang. Soxta profil yoki e’lon haqida tegishli platformaga ham shikoyat yuboring. “Pulingizni albatta qaytarib beramiz” deb oldindan to‘lov yoki maxfiy ma’lumot so‘raydigan begona shaxslarga ishonmang: bu takroriy firibgarlik bo‘lishi mumkin.

Institut talabalari va xodimlari bunday vaziyatda ishonchli yaqin inson, mas’ul mutaxassis yoki psixologdan yordam so‘rashi mumkin. Jabrlanuvchini ayblamasdan qo‘llab-quvvatlash, voqeani oshkor qilmaslik va tezkor murojaat qilishiga ko‘maklashish muhimdir.