Odam savdosi qurboniga aylanmang: shubhali takliflarni sinchiklab tekshiring

Yuqori daromadli ish, bepul safar yoki xorijda qulay yashash haqidagi takliflar jozibali ko‘rinishi mumkin. Biroq ayrim takliflar ortida insonni aldash, qaramlikka tushirish va ekspluatatsiya qilish maqsadi yashiringan bo‘ladi. Taklifni tanish kishi bergani yoki e’londa mashhur tashkilot nomi ko‘rsatilgani uning ishonchliligini kafolatlamaydi.

Odam savdosi insonning erkinligi va qadr-qimmatiga qarshi jinoyatdir. Jinoyat kodeksining 135-moddasida odamni olish-sotish yoxud undan foydalanish maqsadida yollash, tashish, topshirish, yashirish yoki qabul qilish uchun javobgarlik belgilangan. Bu jinoyat faqat davlat chegarasidan olib o‘tish bilan cheklanmaydi, mamlakat ichida ham sodir etilishi mumkin.

Ishning mazmuni va manzili yashirilishi, hujjatlarni olib qo‘yishga urinish, shartnomani keyin tuzishni va’da qilish, safarni yaqinlardan sir saqlashni talab etish xavotirli belgilardir. Yo‘l xarajatlarini keyinchalik majburan ishlab qoplash sharti, erkin ketishga to‘sqinlik qilish yoki tahdid bilan ishlatish ham ekspluatatsiya xavfini ko‘rsatishi mumkin. Bitta belgi jinoyatni avtomatik isbotlamaydi, ammo tekshirishni talab qiladi.

Rozilik berishdan oldin ish beruvchining to‘liq nomi, manzili va aloqa ma’lumotlarini mustaqil tekshiring. Vositachi orqali ishga joylashayotgan bo‘lsangiz, uning vakolatini va qonunda talab etilgan ruxsat hujjatlarini aniqlang. Xorijdagi ish taklifini Migratsiya agentligi orqali tekshirish bo‘yicha ma’lumot oling. Faqat taklif yuborgan shaxs bergan raqam yoki hujjatga tayanmang.

Shartnomani tushunadigan tilda o‘qing. Ish vazifalari, ish haqi, ish vaqti, turar joy, ushlab qolinadigan to‘lovlar va shartnomani bekor qilish shartlarini aniqlashtiring. Bo‘sh yoki tushunarsiz hujjatga imzo qo‘ymang. Viza va ishlash huquqiga oid talablarni safardan oldin tekshiring.

Pasportingizni ish beruvchi yoki vositachiga “kafolat” sifatida saqlash uchun qoldirmang. Rasmiy jarayonda hujjat taqdim etish zarur bo‘lsa, kimga, nima maqsadda va qancha muddatga berilayotganini aniqlang. Hujjatlar hamda shartnoma nusxalarini xavfsiz saqlang, safar manzili va aloqa ma’lumotlarini ishonchli yaqiningizga qoldiring.

Agar hujjatlaringiz olib qo‘yilsa, ketishingiz cheklansa yoki tahdid ostida ishlashga majbur qilinsangiz, xavfsiz imkoniyatdan foydalanib yordam so‘rang. Mahalliy huquqni muhofaza qiluvchi organlarga, xorijda esa O‘zbekistonning elchixonasi yoki konsulligiga ham murojaat qilish mumkin. Hujjat yoki dalilni qaytarib olish uchun o‘zingizni xavfga qo‘ymang. Aldangan inson aybdor emas — ekspluatatsiya uchun javobgarlik uni sodir etgan shaxslar zimmasidadir.