Korrupsiya — taraqqiyotga to‘siq: poraxo‘rlikka qarshi murosasiz kurash

Korrupsiya adolatli raqobat, teng imkoniyatlar va davlat institutlariga ishonchni zaiflashtiradi. Qonuniy hal etilishi kerak bo‘lgan masalaning pul, sovg‘a yoki shaxsiy manfaat evaziga bajarilishi halol mehnatning qadrsizlanishiga olib keladi. Uning zarari alohida bitim bilan cheklanmaydi — ta’lim sifati, xizmatlar samaradorligi va jamiyat taraqqiyotiga ham ta’sir ko‘rsatadi.

Poraxo‘rlik korrupsiyaning xavfli ko‘rinishlaridan biridir. Jinoyat kodeksining 210–212-moddalarida pora olish, pora berish va pora olish-berishda vositachilik qilish uchun javobgarlik belgilangan. Demak, javobgarlik faqat noqonuniy manfaatni olgan shaxsga emas, uni bergan yoki kelishuvga ko‘maklashgan shaxsga ham tegishli bo‘lishi mumkin.

Pora faqat naqd pul shaklida bo‘lmaydi. Xizmat mavqeyidan foydalanib muayyan harakatni bajarish yoki bajarmaslik evaziga moddiy qimmatlik yoki mulkiy manfaat berilishi ham huquqiy baholanadi. “Minnatdorchilik”, “xizmat haqi” yoki “sovg‘a” deb nomlashning o‘zi noqonuniy manfaatni qonuniy qilib qo‘ymaydi. Bunda shaxsning maqomi, manfaatning maqsadi va boshqa qonuniy belgilar tekshiriladi.

Ta’lim muassasasida baholash, ishga qabul qilish, xaridlar va boshqa qarorlar ochiq mezonlar asosida amalga oshirilishi muhim. “Masalani tanish orqali hal qilamiz” degan takliflar ortida noqonuniy manfaat yoki firibgarlik yashiringan bo‘lishi mumkin. Shaxsiy aloqalar belgilangan tartib va tenglik talablarini chetlab o‘tishga asos bo‘la olmaydi.

Noqonuniy to‘lov talab qilinsa, uning rasmiy asosini aniqlashtiring. Qonuniy to‘lovlarni belgilangan tartibda amalga oshirib, tasdiqlovchi hujjatlarni saqlang. Pora taklif qilish yoki uni yetkazib berishga rozi bo‘lmang. Mustaqil ravishda pul topshirib “ushlash” tadbirini uyushtirish o‘rniga, mavjud ma’lumotlarni vakolatli organlarga yetkazing.

Korrupsiya alomatlari haqida Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi, prokuratura yoki boshqa vakolatli organlarga murojaat qilish mumkin. Muassasada tegishli ichki nazorat tuzilmasi mavjud bo‘lsa, unga ham xabar berish mumkin. Murojaatda aniq bilgan faktlar, sana, talab mazmuni va mavjud hujjatlarni ko‘rsating. Taxminni tasdiqlangan holat sifatida bayon qilmang.

Qonunda korrupsiya haqida xabar bergan shaxslar va ularning yaqinlarini himoya qilish kafolatlari belgilangan. Xabar sababli bosim yoki tahdid yuzaga kelsa, bu haqda ham vakolatli organga bildiring. Poraxo‘rlikka murosasizlik kundalik qarorlarda halollikni saqlash, noqonuniy takliflarni rad etish va qonuniy tartiblarga amal qilishdan boshlanadi.