Xotin-qizlarga nisbatan tazyiq va zo‘ravonlikka qarshi qat’iy kurash

Xotin-qizlarning hayoti, sog‘lig‘i, erkinligi va qadr-qimmatini himoya qilish jamiyatning muhim vazifasidir. Har bir ayol va qiz oilada, ta’lim muassasasida, ish joyida hamda jamoat joylarida xavfsiz yashash huquqiga ega. Tazyiq va zo‘ravonlikni oqlash yoki e’tiborsiz qoldirish uning davom etishiga sharoit yaratishi mumkin.

Zo‘ravonlik faqat jismoniy kuch ishlatishda namoyon bo‘lmaydi. Tahdid qilish, tahqirlash, jinsiy majburlash, iqtisodiy qaramlikdan foydalanib huquqlarni cheklash ham insonning hayotiga jiddiy ta’sir ko‘rsatadi. Ayolning o‘qishi, ishlashi yoki yaqinlari bilan muloqotiga noqonuniy to‘sqinlik qilishni “g‘amxo‘rlik” yoki “tarbiya” bilan oqlab bo‘lmaydi.

O‘zbekiston Respublikasining “Xotin-qizlarni tazyiq va zo‘ravonlikdan himoya qilish to‘g‘risida”gi Qonuni jabrlanuvchilarni himoya qilish va ularga yordam ko‘rsatish choralarini belgilaydi. Qilmishning xususiyati va qonunda ko‘rsatilgan alomatlariga qarab ma’muriy yoki jinoiy javobgarlik yuzaga kelishi mumkin. Har bir murojaatga holatni xolis o‘rganish va xavfsizlikni ta’minlash nuqtayi nazaridan yondashish zarur.

Muhim himoya vositalaridan biri — himoya orderidir. Tazyiq yoki zo‘ravonlik fakti yoxud ularni sodir etish xavfi aniqlanganidan boshlab mas’ul ichki ishlar xodimi 24 soat ichida 30 kungacha muddatga himoya orderi beradi. Xavf bartaraf etilmasa, jabrlanuvchining arizasiga ko‘ra uning amal qilish muddati jinoyat ishlari bo‘yicha sud tomonidan ko‘pi bilan bir yilgacha uzaytirilishi mumkin.

Tazyiq yoki zo‘ravonlikka duch kelgan xotin-qiz yordam so‘rashga haqli. Bevosita xavf bo‘lsa, imkon qadar xavfsiz joyga o‘tib, ichki ishlar organlariga murojaat qilish kerak. Jarohat mavjud bo‘lsa, tibbiy yordamni kechiktirmaslik lozim. Tahdidli yozishmalar, mavjud tasvirlar va tibbiy hujjatlarni saqlash foydali, ammo dalil yig‘ish xavfsizlikdan ustun qo‘yilmasligi kerak.

Ta’lim va mehnat jamoalarida kamsituvchi muomala, tahdid va nomaqbul xatti-harakatlarni e’tiborsiz qoldirmaslik muhim. Mas’ul xodimga murojaat qilish vakolatli organlardan yordam so‘rash huquqini cheklamaydi. Jabrlanuvchini shikoyatidan voz kechishga yoki zo‘ravonlik qilgan shaxs bilan yarashishga majburlash mumkin emas.

Yordam ko‘rsatishda ayblovsiz tinglash, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish va jabrlanuvchining qarorlarini hurmat qilish zarur. Zo‘ravonlik uchun javobgarlik uni sodir etgan shaxs zimmasidadir. Qat’iy kurash — xavfni vaqtida aniqlash, jabrlanuvchini qo‘llab-quvvatlash va qonuniy himoya choralarini amalga oshirish demakdir.