O‘g‘irlangan buyumlarni sotib olish va sotish: noqonuniy faoliyatdan yiroq bo‘ling

Telefon, noutbuk, velosiped yoki boshqa buyumni arzon narxda xarid qilish jozibali ko‘rinishi mumkin. Ammo foydali taklif ortida o‘g‘irlangan mol-mulk turgan bo‘lsa, bunday savdo huquqiy va moliyaviy muammolarga olib keladi. Shuning uchun xarid paytida narx bilan birga buyumning kelib chiqishi va sotuvchining uni sotishga haqli ekaniga ham e’tibor berish zarur.

O‘zbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 171-moddasida mulkning jinoiy yo‘l bilan topilganini bila turib, uni oldindan va’da qilmagan holda olish yoki o‘tkazish uchun javobgarlik belgilangan. Demak, shaxs o‘g‘rilikda bevosita qatnashmagan bo‘lsa ham, buyumning jinoiy kelib chiqishini bilgan holda uni xarid qilishi yoki sotishi javobgarlikka sabab bo‘lishi mumkin.

Agar shaxs jinoyat sodir etilishidan avval o‘g‘irlangan buyumni olish yoki sotib berishga va’da berib, jinoyatga ongli ravishda ko‘maklashgan bo‘lsa, uning harakatlari jinoyatda ishtirokchilik qoidalari bo‘yicha baholanishi mumkin. “Men faqat sotib berdim” yoki “Bundan katta foyda ko‘rmadim” degan izohlar o‘z-o‘zidan javobgarlikni istisno qilmaydi.

Jazo qilmishning holatlariga qarab belgilanadi. Qonunda jarima, majburiy jamoat ishlari va axloq tuzatish ishlari, og‘irlashtiruvchi holatlarda esa ozodlikni cheklash yoki ozodlikdan mahrum qilish nazarda tutilgan. Bunda mulkning qiymati, qilmishning takroriyligi va boshqa qonuniy belgilar hisobga olinadi.

Bozor narxidan keskin arzon taklif, sotuvchining buyum qayerdan olinganini tushuntirmasligi, shoshiltirishi yoki qurilmadagi identifikatsiya belgilarining o‘zgartirilgani ehtiyotkorlikni talab qiladi. Biroq arzon narx yoki hujjatning yo‘qligi o‘z-o‘zidan jinoyat sodir etilganini isbotlamaydi. Javobgarlik masalasida shaxsning mulk jinoiy yo‘l bilan topilganini bilganligi dalillar asosida aniqlanishi kerak.

Xariddan oldin mavjud chek, kafolat hujjati va buyumga tegishli ma’lumotlarni tekshiring. Qurilmaning seriya raqami yoki IMEI raqamini hujjatlardagi ma’lumotlar bilan solishtiring. E’lon, yozishmalar va to‘lov tasdig‘ini saqlang. Buyumni bilmasdan sotib olish ham uni albatta saqlab qolish huquqini bermaydi: qonunda belgilangan hollarda o‘g‘irlangan mol-mulk qonuniy egasiga qaytarilishi mumkin.

Xariddan keyin buyumning o‘g‘irlanganini bilib qolsangiz, uni qayta sotishga yoki yashirishga urinmang. Mavjud ma’lumotlarni saqlab, ichki ishlar organlariga murojaat qiling va zarur bo‘lsa, advokatdan yordam oling. Halol savdo o‘z manfaatlaringiz bilan birga boshqalarning mulkiy huquqlarini ham himoya qiladi.