Oilaviy zo‘ravonlikka befarq bo‘lmang: inson qadr-qimmatini himoya qiling

Oila inson o‘zini xavfsiz, hurmat qilingan va qo‘llab-quvvatlangan his etadigan muhit bo‘lishi kerak. Oiladagi yaqin munosabatlar hech kimga boshqasini urish, qo‘rqitish, majburlash yoki kamsitish huquqini bermaydi. Zo‘ravonlikni “oilaviy masala” deb e’tiborsiz qoldirish jabrlanuvchining hayoti, sog‘lig‘i va qadr-qimmatiga tahdidni kuchaytirishi mumkin.

Oilaviy zo‘ravonlik faqat jismoniy jarohat bilan cheklanmaydi. Muntazam tahqirlash, tahdid qilish, yaqinlaridan ajratish, o‘qish yoki ishlashga noqonuniy to‘sqinlik qilish, mablag‘ va zarur ehtiyojlardan foydalanishni zo‘ravonlik orqali cheklash ham xavfli belgilar bo‘lishi mumkin. Bunday vaziyatni baholashda harakatlarning mazmuni, majburlash va uning oqibatlari hisobga olinadi.

O‘zbekiston qonunchiligida oilaviy zo‘ravonlik uchun ma’muriy va jinoiy javobgarlik nazarda tutilgan. Jinoyat kodeksining 126¹-moddasi oilaviy, ya’ni maishiy zo‘ravonlikka bag‘ishlangan. Javobgarlik qilmishning turi, yetkazilgan zarar va boshqa qonuniy shartlarga bog‘liq. Ayrim tarkiblar uchun ilgari ma’muriy jazo qo‘llanilgan bo‘lishi talab etiladi, ammo bu barcha zo‘ravonlik holatlarida avval takror sodir etilishini kutish kerak degani emas.

Tazyiq va zo‘ravonlikdan jabrlangan xotin-qizlar uchun qonunda himoya orderi va boshqa yordam choralari belgilangan. Himoya orderi masalasida ichki ishlar organlariga murojaat qilish mumkin. Shuningdek, huquqiy, tibbiy, ruhiy va ijtimoiy yordam olish imkoniyatlari haqida vakolatli tashkilotlardan ma’lumot so‘rash lozim. Yordam so‘rash uchun ko‘zga ko‘rinadigan jarohat bo‘lishi shart emas.

Bevosita xavf tug‘ilganda imkon qadar xavfsiz joyga o‘ting va ichki ishlar organlariga xabar bering. Jarohat bo‘lsa, tibbiy yordam oling. Ishonchli kishiga vaziyatni ayting, zarur hujjatlar va aloqa vositasini xavfsiz joyda saqlashni rejalashtiring. Tahdidli xabarlar va tibbiy hujjatlarni faqat o‘zingizni qo‘shimcha xavfga qo‘ymagan holda saqlang.

Yaqiningiz zo‘ravonlik haqida gapirsa, uni ayblamasdan tinglang. “Chidash kerak” yoki “Oilang uchun sukut saqla” kabi bosim jabrlanuvchini yordamdan uzoqlashtiradi. Uni zo‘ravonlik qilgan shaxs bilan uchrashishga yoki yarashishga majburlamang. Xavfsiz yordam olishiga ko‘maklashing, shaxsiy ma’lumotlarini keraksiz ravishda tarqatmang.

Bolalarning xavfsizligiga ham alohida e’tibor zarur. Ularni mojaroni to‘xtatish uchun o‘rtaga tushishga undamang. Oilaviy zo‘ravonlikka qarshi kurash jabrlanuvchini himoya qilish, xavfni vaqtida aniqlash va qonuniy choralarni qo‘llashdan boshlanadi. Inson qadr-qimmati har qanday oilaviy munosabatda hurmat qilinishi shart.